استخوان اسکافوئید یکی از مهمترین استخوانهای مچ دست است که نقش کلیدی در حرکت، پایداری و هماهنگی بین استخوانهای مچ ایفا میکند. شکستگی این استخوان، که بیشتر در اثر زمین خوردن روی دست باز اتفاق میافتد، یکی از شایعترین شکستگیهای مچ به شمار میرود. به علت خونرسانی محدود به اسکافوئید، درمان این شکستگی میتواند چالشبرانگیز باشد. در این مقاله دکتر بهمن حسینی بهطور جامع به بررسی علل، علائم، روشهای تشخیص و درمانهای مختلف شکستگی استخوان اسکافوئید پرداخته میشود.
آناتومی و عملکرد استخوان اسکافوئید
استخوان اسکافوئید در سمت شست مچ قرار دارد و بین استخوانهای ساعد (رادیوس) و سایر استخوانهای مچ واقع شده است. این استخوان نقش مهمی در انتقال نیرو و حفظ تعادل و انعطاف مچ ایفا میکند. ساختار آن طوری است که تنها از طریق یک نقطه خونرسانی میشود، و این موضوع دلیل عمده سختی در بهبود شکستگی آن است. همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر درباره جراحی مچ دست برای رفع اختلالات حرکتی روی لینک کلیک کنید.
علل شکستگی اسکافوئید
شایعترین علت شکستگی این استخوان، زمین خوردن روی کف دست در حالیکه مچ به عقب خم شده باشد، است. سایر علل عبارتند از:
تصادفات رانندگی
ورزشهای تماسی مانند فوتبال و بسکتبال
ضربه مستقیم به مچ دست
علائم شکستگی اسکافوئید
علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
درد در پایه شست یا ناحیه موسوم به «آناتومیکال اسنافباکس»
ورم و التهاب در مچ دست
کاهش دامنه حرکتی مچ
تشدید درد با حرکت یا فشار دادن مچ
در برخی موارد، درد ممکن است خفیف بوده و بیمار آن را جدی نگیرد، اما شکستگی بهصورت نهفته باقی بماند و باعث عوارض جدی شود.
روشهای تشخیص
- معاینه فیزیکی: پزشک با فشار دادن آناتومیکال اسنافباکس، محل شکستگی را بررسی میکند.
- رادیوگرافی: در مراحل اولیه ممکن است شکستگی در عکس ساده دیده نشود.
- MRI یا سیتیاسکن: در صورت مشکوک بودن به شکستگی پنهان، از این روشها برای تصویر دقیقتر استفاده میشود.
درمان شکستگی اسکافوئید
درمان بسته به محل شکستگی، میزان جابجایی و زمان سپریشده از آسیب متفاوت است. درمانهای اصلی عبارتند از:
- درمانهای غیرجراحی
برای شکستگیهای بدون جابجایی یا شکستگیهای تازه:
گچگیری:
گچ بلند از پایین آرنج تا کف دست با شست درگیر میشود. دوره گچگیری بین ۶ تا ۱۲ هفته طول میکشد.
تصویربرداری مکرر: هر چند هفته، عکسبرداری برای بررسی جوش خوردن انجام میشود.
محدودیت فعالیت: در این مدت بیمار نباید وزنه سنگین بلند کند یا ورزشهای مچدار انجام دهد.
- درمانهای جراحی
در موارد زیر، جراحی توصیه میشود:
شکستگی با جابجایی
تأخیر در درمان بیش از چند هفته
عدم جوش خوردن پس از گچگیری
روشهای جراحی شامل:
پیچگذاری: پیچهای مخصوص برای اتصال قطعات استخوانی
پیوند استخوان: برای تحریک جوش خوردن در شکستگیهای قدیمی یا با نکروز
در این روش، پیچ معمولاً از جنس تیتانیوم است و ممکن است داخل استخوان باقی بماند.
عوارض شکستگی اسکافوئید
درمان نشدن یا درمان ناقص این شکستگی میتواند به عوارض جدی منجر شود:
عدم جوش خوردن (Nonunion): به دلیل خونرسانی ضعیف، یکی از شایعترین عوارض است.
نکروز آواسکولار: مرگ بافت استخوانی به دلیل قطع خونرسانی
آرتروز مچ دست: در صورت عدم درمان مناسب، به مرور زمان ممکن است مفصل دچار تخریب شود.
کاهش قدرت و دامنه حرکتی مچ
بازتوانی بعد از درمان
چه با گچگیری و چه با جراحی، بازتوانی نقش مهمی در بازیابی عملکرد دست دارد:
تمرینات فیزیوتراپی برای بازگرداندن قدرت عضلات مچ
حرکات کششی برای بهبود انعطافپذیری
استفاده تدریجی از دست در فعالیتهای روزمره
ماساژ بافت نرم برای جلوگیری از خشکی مفصل
نتیجهگیری
شکستگی استخوان اسکافوئید به دلیل موقعیت خاص و خونرسانی محدود آن، از جمله آسیبهایی است که نیازمند توجه و درمان سریع و دقیق میباشد. بیتوجهی به علائم اولیه یا درمان ناقص میتواند منجر به عوارضی همچون جوش نخوردن استخوان، نکروز یا آرتروز مچ دست شود. انتخاب روش درمان – چه غیرجراحی با گچگیری و چه جراحی با فیکساسیون داخلی – باید با در نظر گرفتن محل شکستگی، میزان جابجایی قطعات و وضعیت عمومی بیمار انجام گیرد. تشخیص بهموقع، پیگیری درمان و رعایت مراقبتهای بعد از آن، کلید موفقیت در بهبود کامل عملکرد مچ و پیشگیری از عوارض طولانیمدت است.
