سندروم تونل گویان (Guyon’s Canal Syndrome) یکی از مشکلات عصبی شایع در ناحیه دست و مچ است که ناشی از فشار یا گیر افتادن عصب اولنار (عصب زند زبرین) در داخل کانالی به نام تونل گویان میباشد. این وضعیت میتواند باعث بیحسی، ضعف عضلانی و درد در انگشتان دست، بهویژه انگشت کوچک و نیمه داخلی انگشت حلقه شود. در این مقاله از دکتر بهمن حسینی با علائم، علل، روشهای تشخیص و انواع درمان سندروم تونل گویان آشنا خواهیم شد.
تونل گویان چیست و عصب اولنار کجاست؟
تونل گویان کانالی باریک در قسمت داخلی مچ دست است که عصب اولنار از آن عبور میکند. این عصب وظیفه عصبدهی حسی و حرکتی به بخشی از دست و انگشتان را بر عهده دارد. اگر این عصب در مسیر عبورش تحت فشار قرار بگیرد، عملکرد آن دچار اختلال شده و سندروم تونل گویان ایجاد میشود.
علائم سندروم تونل گویان
علائم این بیماری ممکن است تدریجی یا ناگهانی ظاهر شوند. شایعترین علائم شامل:
- بیحسی و مورمور شدن انگشت کوچک و بخشی از انگشت حلقه
- ضعف در گرفتن اشیاء یا نگه داشتن وسایل
- کاهش قدرت عضلات کف دست
- درد تیرکشنده در مچ و کف دست
- در موارد شدید، آتروفی (تحلیل عضلانی) در عضلات کف دست
نکته مهم این است که علائم این سندروم شبیه به سندروم تونل کارپال هستند اما ناحیه درگیری متفاوت است.
تفاوت سندروم تونل گویان با تونل کارپال
گرچه هر دو سندروم به گیر افتادن اعصاب در ناحیه مچ دست مربوط میشوند، اما تفاوتهایی دارند:
| ویژگی | تونل گویان | تونل کارپال |
| عصب درگیر | عصب اولنار | عصب مدیان |
| ناحیه بیحسی | انگشت کوچک و نیمه داخلی انگشت حلقه | شست، اشاره، میانی و نیمه بیرونی حلقه |
| ضعف عضلانی | عضلات کف دست نزدیک انگشت کوچک | عضلات انگشت شست |
علل بروز سندروم تونل گویان
این سندروم ممکن است بر اثر عوامل مختلفی ایجاد شود، از جمله:
- فشار مستقیم روی مچ دست: بهخصوص هنگام تکیه دادن طولانی دست روی میز یا فرمان دوچرخه.
- استفاده مکرر از دست و انگشتان: تایپ طولانی، نواختن ساز، خیاطی و …
- شکستگی یا دررفتگی استخوانهای مچ دست
- ضربه یا تروما به ناحیه مچ
- وجود تومور یا کیست گانگلیونی در تونل گویان
- التهاب ناشی از بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید یا دیابت
- شغلهایی با حرکات تکراری دست مانند آرایشگرها، دوچرخهسوارها، کارگران خط تولید
چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا به این سندروم هستند:
- افرادی که ساعتهای طولانی با صفحهکلید کار میکنند
- دوچرخهسواران حرفهای
- بیماران مبتلا به دیابت یا آرتریت
- کسانی که سابقه آسیب یا شکستگی در مچ دارند
- کارگرانی که با ابزارهای ارتعاشی یا سنگین کار میکنند
روشهای تشخیص سندروم تونل گویان
پزشک متخصص دست یا نورولوژی با ترکیب معاینه فیزیکی و آزمایشهای تشخیصی زیر بیماری را بررسی میکند:
1. معاینه بالینی
پزشک با لمس نقاط خاصی از مچ و بررسی واکنش بیمار به فشار میتواند محل گرفتگی را شناسایی کند.
2. نوار عصب (EMG و NCV)
با اندازهگیری هدایت عصبی در عصب اولنار، میزان آسیب و محل دقیق آن مشخص میشود.
3. سونوگرافی عضلات و اعصاب
برای مشاهده کیست، توده یا ناهنجاریهای ساختاری در تونل گویان.
4. MRI
در صورت نیاز برای بررسی دقیق ساختارهای داخلی و تشخیص فشارهای غیرمعمول.
روشهای درمان سندروم تونل گویان
درمان بسته به شدت علائم، میزان فشردگی عصب و علت زمینهای انتخاب میشود. روشها شامل درمانهای محافظهکارانه و جراحی هستند.
درمانهای غیرجراحی
1. استراحت و اجتناب از حرکات تکراری
اولین و مهمترین مرحله درمان، کاهش فشار بر مچ دست است. اجتناب از حرکات تشدیدکننده علائم نقش مهمی دارد.
2. استفاده از مچبند طبی
مچبند مخصوصی طراحی شده که دست را در حالت مناسب نگه داشته و از فشار بیشتر بر عصب جلوگیری میکند.
3. داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)
برای کاهش التهاب و درد. مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن.
4. فیزیوتراپی
فیزیوتراپ با انجام تمرینهای کششی، تقویتی و تحریک الکتریکی به بهبود عملکرد عصب کمک میکند. این مرحله شامل:
- تمرینات دامنه حرکتی
- تمرینات قدرتی عضلات دست
- تکنیکهای آزادسازی عصبی
- آموزش صحیح قرارگیری دست در حین کار
5. تزریق کورتیکواستروئید
در موارد مقاوم به دارو و فیزیوتراپی، تزریق داروی کورتون در ناحیه تونل گویان به کاهش التهاب کمک میکند.
درمان جراحی سندروم تونل گویان
اگر درمانهای غیرجراحی پاسخگو نباشند یا بیمار دچار ضعف شدید عضلانی یا آتروفی شده باشد، جراحی توصیه میشود.
روش جراحی
در طی عمل جراحی، پزشک با باز کردن تونل گویان، فشار از روی عصب اولنار را برمیدارد. این جراحی معمولاً با بیحسی موضعی یا بیهوشی سبک انجام میشود و مدت زمان آن کوتاه است.
مراقبتهای بعد از عمل
- استراحت دست به مدت چند روز
- شروع تمرینات ملایم با توصیه فیزیوتراپ
- پرهیز از فشار به مچ تا چند هفته
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزانه پس از بهبودی کامل
درمانهای خانگی و حمایتهای روزمره
1. استفاده از کمپرس سرد یا گرم
کمپرس سرد برای دردهای شدید و کمپرس گرم برای بهبود گردش خون مفید است.
2. ماساژ ملایم کف دست و ساعد
باعث کاهش تنش عضلات اطراف عصب میشود.
3. رعایت ارگونومی در محل کار
تنظیم ارتفاع صندلی و میز، استفاده از پد ژلهای زیر مچ هنگام تایپ.
4. انجام حرکات کششی ملایم روزانه
بهویژه اگر کار شما تکراری یا یکنواخت است.
تمرینات ساده برای بهبود علائم
- کشش مچ به سمت عقب و جلو
- باز و بسته کردن انگشتان با مقاومت سبک
- چرخاندن مچ به آرامی در جهت ساعتگرد و پادساعتگرد
- تمرین با توپ نرم فشاری (هر روز ۵–۱۰ دقیقه)
راههای پیشگیری از بروز یا عود بیماری
- اجتناب از فشارهای طولانی روی کف دست
- استفاده از دستکشهای مخصوص هنگام دوچرخهسواری
- گرم کردن قبل از انجام کارهای سنگین با دست
- استراحتهای منظم در هنگام تایپ یا نوشتن
- بررسی و درمان سریع آسیبهای مچ دست
جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد تزریق PRP به مفصل مچ دست به این لینک مراجعه نمایید.
سوالات متداول بیماران
آیا سندروم تونل گویان قابل درمان است؟
بله، در بسیاری از موارد با درمان زودهنگام، علائم بهطور کامل برطرف میشوند.
آیا ممکن است بیماری عود کند؟
در صورت عدم رعایت نکات ارگونومیک و تداوم حرکات تکراری، احتمال بازگشت علائم وجود دارد.
آیا بعد از جراحی بهبودی کامل حاصل میشود؟
در اغلب بیماران، عملکرد کامل دست پس از چند هفته تا چند ماه بازمیگردد.
جمعبندی
سندروم تونل گویان یکی از بیماریهای اعصاب محیطی در ناحیه مچ دست است که اگر به موقع تشخیص داده شود، بهخوبی قابل درمان است. توجه به علائم اولیه مانند بیحسی و ضعف دست، مراجعه به پزشک متخصص و پیروی از دستورات درمانی، از آسیبهای دائمی به عصب اولنار جلوگیری میکند. درمان ترکیبی از استراحت، فیزیوتراپی، دارودرمانی و در صورت لزوم جراحی، کلید بهبودی کامل خواهد بود.
